BIOS yazılımı: Seçenekler arasında dolaşmak için ok tuşlarını kullanın, istediğiniz menüye girmek için Giriş (Enter) tuşuna basın (Ekran Görüntüsü A)

BIOS menüsündeki bir seçeneğe ulaşmak için ok tuşlarıyla ekran görüntüsü A'da olduğu gibi istediğiniz başlığı seçili hale getirin. Giriş (Enter) tuşuna bastığınızda bir alt menü veya ekran görüntüsü B'de olduğu gibi seçenekler listesi karşınıza gelir. Seçtiğiniz ayarla ilgili seçimi değiştirmek için artı

• veya eksi [-] tuşlarını kullanabilirsiniz, [Page Up] ve [Page Down] tuşları da aynı işi göreceklerdir. Ana menü ekranından alt menülere erişebilmek için bu yöntemi kullanabilirsiniz, bazı alt menülerin de altında kendilerine ait alt menüler olabilir, istediğinizi ayara ulaşmak için gittiği yere kadar gitmelisiniz

Alt Menüleri açmak: Pek çok seçenek

• veya [-] tuşlarına basılarak değiştirilebilir. Bazı ayarlarda ise resimde görüldüğü üzere menü içinde gezinerek seçenekler arasında seçim yapmak gerekebilir. Ekran görüntüsü B.[/color]
  
  Kısa bir açıklama yazarsak tipik bir BIOS yazılımı aşağıdaki menüleri içerir:
  
  * "Main" veya "Standard CMOS Setup" menüsünden tarih, saat ve sabit disk ayarlarına ulaşabilirsiniz.
  
  * "BIOS Features Setup" menüsünden her çeşitten genel seçeneklere ulaşabilirsiniz.
  
  * "Integrated Peripherals" menüsünden arayüzlere ve yardımcı sistem işlevleriyle ilgili ayarlara ulaşabilirsiniz.
  
  * "Power Management Setup" menüsünden enerji tasarrufu ve güç yönetimi işlevlerine ulaşabilirsiniz.
  
  * "PnP/PCI Configurations" menüsünden hangi kesmelerin (IRQ) hangi PCI genişleme kartlarına ayrılacağını seçebilirsiniz. Eğer bu seçenekleri veya benzerlerini yukarıda anlatıldığı gibi ana menüde bulamadıysanız "Advanced" menüsü altında bulma şansınız yüksektir.
  
  * "Hardware Monitor" menüsü algılayıcılardan gelen işlemci sıcaklığı veya fan hızları gibi değerleri gösterir. Bu değerler genellikle işlemci soğutucusu ve sistem fanı içindir ama bazı durumlarda güç kaynağının fanı veya diğer fanlarla ilgili bilgi de içerebilir.
  
  * "Load Setup Defaults" seçeneği bütün ayarları fabrika ayarlarına geri döndürür ve yaptığınız bütün değişiklikleri siler. Yanlış ayarlar yaptığınızda ve sistem bu yüzden kilitlenmeler yaşadığında bu ayar çok işe yarayabilir.
  

                                                         
Açılışta disket sürücüsünü atlamak: Ekran görüntüsü C'de gösterildiği gibi sabit diski birinci açılış aygıtı olarak ayarlayın

Pek çok bilgisayar sistemi başlatırken önce disket sürücüsünü tarar. Bu durum değerli zamanınızın kaybolmasına ve olası açılış bölümü (boot sector) virüsü sorunlarına neden olur. Ayrıca kabul edelim ki günümüzde disket sürücü kullanarak sistemi başlatmak son derece zor karşılaşılan bir durum. BIOS'a sistem açılırken disket sürücüye bakarak zaman kaybetmemesini söylemek açılış sürecini kısaltır.

BIOS yazılımı, açılış aygıtlarını ve hangi sıralamaya göre hareket edileceğini belirleyebilmenizi sağlar. Aşağıdaki ayar açılış sırasında sistemin disket sürücüye bakmamasını sağlayarak hem süreci biraz hızlandırır hem de güvenliği biraz olsun arttırır.

İşte yapmanız gereken ayarlar: Öncelikle "Advanced BIOS Features, Boot Sequence" seçeneğine gidin ve "1st Boot Device" ayarını ekran görüntüsü C'de görüldüğü gibi disket sürücüden sabit diske getirin, sabit disk "HDD-0" olarak adlandırılabilir. Bu ayar bilgisayarın açılırken sağa sola sapmadan doğrudan sabit diskin açılış bölümüne bakmasını sağlar.

Bu değişiklikle birlikte bilgisayar işletim sistemini öncelikle disket sürücüsünde aramaz fakat hala sisteminize bir disket sürücüsü takılı olup olmadığını denetler, bu da zaman kaybına neden olur. Bu denetimi önlemek için "Boot Up Floppy Seek" seçeneğini geçersiz "Disabled" hale getirmeniz gerekir

[/color]

Bu ayarın kötü yanı bilgisayarınız her açılışta yani sabit disk veya diğer depolama aygıtları takıldı mı diye inceleme yapmaz. Böylece sistem açılışı hızlanmış olur.

Eğer sisteminize sıklıkla sabit disk gibi bileşenler eklemiyorsanız her bir sürücü arama zamanını sıfıra getirin. "Main" menü altında "Timeout" seçeneğini "0" olarak ayarlayın

BIOS, bilgisayarınızın işlevsel sağlığı hakkında bilgiler ve çeşitli ayarlar sunabilir. Bu araçlar sayesinde, işlemci, fanlar, güç kaynağı ve sabit diskler gibi hayati sistem bileşenlerini gerçek zamanlı olarak izleyebilirsiniz. Örneğin, işlemci sıcaklığı alarmı sayesinde sisteminizin fazla ısınmasını engelleyebilir hatta gerekirse acil durum kapatma işlemini gerçekleştirmesini sağlayabilirsiniz.

"Health" veya "H/W Control" menülerinden sisteminizdeki bileşenlere giden voltajı ve bu bileşenlerin sıcaklıklarını takip edebilirsiniz. Çoğu BIOS en azından işlemci ve kasa sıcaklıklarını gösterirken diğerleri sabit diskler ve anakartlarla ilgili daha ayrıntılı bilgiler sunabilir. Aynı şekilde işlemci ve sistem fanına dönüş hızını da bu menüden görebilirsiniz.


Eğer bilgisayarınız açılmıyorsa bunun nedenlerinden birisi işlemci fanının çok yavaş dönmesi veya hiç dönmemesi olabilir. Bu durum özellikle sıcaklık denetimli soğutucularda okunan sıcaklık değerleri çok düşükse olabiliyor ve böyle bir durumla karşılaşan BIOS fanlarla ilgili bir sorun olduğunu düşünüyor. Bu yüzden şimdi anlatacağımız BIOS numarası işinize yarayabilir.

"CPU Fan Failure Warning" isimli seçeneği "Disabled" olarak ayarlayın. Bu işlevi etkisiz hale getirdiğiniz bilgisayarınız yavaş çalışan bir fan olsa da açılacaktır. Tabi ki bu ayarın varsayılan değeri "Enabled" (etkin) olduğundan sistemi yeni kurduysanız BIOS'a erişemeyebilirsiniz. Eğer böyle bir durumla karşılaşırsanız geçici olarak her zaman sabit hızda dönen eski tip bir işlemci soğutucusunu takıp BIOS'tan az önce belirttiğimiz ayarı yapabilirsiniz.


Artık çoğu sabit disk sürücünün bozulacağını önceden algılayabilen sistemlerle donatılmış olarak geliyor ve bunu BIOS ekranında size iletiyor. Bu özelliğe "Self Monitoring And Reporting Technology" (SMART) adı veriliyor. BIOS'ta bulunan "HDD SMART Capability" özelliğini etkin hale getirdiğinizde sistem, Norton System Works veya çok tanınan bedava bir yazılım olan SpeedFan gibi yazılımlara uyarı iletisi gönderebiliyor. Bu yazılımda depolama aygıtınızın durumuna göre size bilgi veriyor, böylece olası arızaları önceden haber alarak gerekli yedekleme işlemlerini yapabiliyorsunuz

20. AGP Saat Hızını Arttırmak

                                           
AGP saat hızını arttırmak başarımı yükseltir fakat bazı sorunlar yaşayabilirsiniz - Ekran Görüntüsü H.

Bazı anakartlar AGP saat hızını arttırmanıza izin verir. "AGP Frequency" seçeneğinden tempoyu küçük adımlarla arttırın (Ekran Görüntüsü H) ve her seferinde bilgisayarınızı yeniden başlatın. Her ayarı bir çeşit 3B oyunla deneyin ve sistemin kararlı olduğundan emin olun. Bu işlemleri sistem de kararsızlık emareleri görülene kadar tekrar edin. Böylece en kararlı ve en hızlı ayarda sistemi çalıştırabilirsiniz.

21. AGP Voltaj Seviyesini Arttırın

Yüksek saat hızları aynı zamanda daha yüksek güç tüketimine neden olur. Aşağıdaki ayarları uygulayarak ekran kartınıza daha fazla güç gitmesini sağlayabilirsiniz.

"AGP Voltage" seçeneği giriş gerilimini 0.1 Volt aralıklarla değiştirmenizi sağlar. Bu değişiklikleri AGP hızını arttırdıktan sonra sistem kararsız duruma düşerse uygulayın.

Uyarı: Bazı durumlarda voltajı yüksek değerlere ayarlamak ekran kartına zarar verebilir. Giriş voltajını daha yüksek değerlere ayarladığınızda her hangi bir etkisi olmuyorsa eski düşük değere getirmeyi unutmayın ve sistemi tekrar kararlı çalışır hale getirebilmek için AGP saat hızını biraz düşürün.

22. İşlemci Önbelleklerini Etkinleştirin

                                     
               İşlemci önbelleklerini (Level 1,2 veya 3) etkin hale getirmek önemli başarım artışları sağlar (Ekran görüntüsü I).

İşlemciler anakart üzerinde bulunan diğer parçalardan belirgin bir şekilde daha hızlı çalışırlar. İşlemleri hızlandırmak, işlemci ile sistem belleği arasında bulunan ve daha hızlı çalışan işlemci önbelleği sayesinde mümkün olur.

Seviye 1 (L1) önbellek çok küçüktür fakat işlemci çekirdeğinin üzerinde bulunur ve hızlı bir geçici veri depolama alanı sağlar. Seviye 2 (L2) önbellek çok daha büyüktür ve bütün yazılımsal elemanları depolayabilir, işlemci isteği geldiğinde gerekli olan veri bu önbelleğin üzerinde bulunuyorsa asıl sistem belleğinden bulunup getirilmesinden çok daha hızlı bir şekilde işlemciye sunulabilir. İşlemciye tümleşik L2 ve harici L3 önbelleği bulunan sistemlerde (neredeyse hepsinde var) bu ayarları etkin hale getirmenizi şiddetle tavsiye ederiz (Ekran Görüntüsü I).

23. APIC Seçeneğini Açın

Yongasetleri genellikle kuzeyköprüsü ve güneyköprüsü olarak adlandırılan iki ana bölümden oluşur. Bu iki bölüm işlemci, bellek, genişleme kartları ve diğer çevresel donanımlar arasındaki veri akışını sağlarlar. Aşağıda belirttiğimiz ayar daha fazla kesme isteği kullanılabilmesinin ve de daha fazla aygıt bağlanabilmesinin yolunu açar. Kullanılabilir kesmelerin (interrupt) sayısı 16'dan 24'e çıkar. Ek olarak kesme kullanımı gözle görülür şekilde daha esnek hale gelir böylece çeşitli işlemler yapılırken zaman kazanılmış olur.

Yapmanız gereken sadece "Advanced BIOS Features" menüsü altında bulunan "APIC Mode" seçeneğini "Enabled" olarak ayarlamak.

24. Burst Mode Ayarını Etkinleştirin

Sabit disklere, PCI kartlara ve belleğe erişim "Burst Mode" etkinken çok daha hızlı gerçekleşir. Bu kip açıkken aygıtlar arasında veri aktarımı çok hızlı olur çünkü çoklu veri aktarımları kurulabilir veya her bir işlem ayrı ayrı onaylanacağına tek bir onaylama paketiyle işlemler tamamlanır.

BIOS menüleri arasında gezinirken "Burst Mode" seçeneğini gördüğünüz yerde "Enable" olarak ayarlayın. Böyle bir değişikliği yaptıktan sonra sisteminizin kararlı çalıştığından emin olun.

Uyarı: Pek çok PCI kart "PCI Dynamic Bursting" seçeneği "Enabled" olarak ayarlandığında düzgün çalışmaz

31. Bellek Zamanlamalarını Okuyun


RAM Zamanlamaları (Timings): Ayarlar üzerinde adım adım yapılan değişiklikler RAM başarımınızın artmasını sağlar (Ekran Görüntüsü L).

27 ile 30 arasında anlattığımız maddelerdeki ayarlar genellikle belleğin üzerinde yazılıdır. "2.5-4-4-8" gibi bir sıra rakam ayarlamanız gereken saat turlarını gösterir: 2.5 tur CAS, RAS to CAS Delay 4 tur, RAS Precharge Delay 4 tur ve Active Precharge Delay 8 tur. Bu ayarlar o bellek birimi için belirtilen saat hızında üreticinin önerdiği ayarlardır. Daha düşük değerler de çalışabilir fakat aynı zamanda sistem çakılmalarına da neden olabilir. Başarımı arttırmak için bu değerleri adım adım her seferinde bir tanesinde değişiklik olacak şekilde düşürün ve her seferinde sistemin kararlı çalıştığından emin olun (Ekran Görüntüsü L).

32. RAM Giriş Gerilimi Seviyesini Arttırın

Bellekler daha hızlı çalıştığında daha fazla voltaja gereksinim duyarlar. Bu yüzden saat hızı artışlarını dengelemek için gerilimi (voltage) arttırmanız gerekir.

"DDR Reference Voltage" seçeneği gerilim seviyesini 0.1 volt aralıklarla değiştirmenize izin verir. Bu değeri arttırmak sadece zamanlama değerlerini düşürdüyseniz veya daha yüksek bellek saat hızları seçtiyseniz ve sistem çakılmalarıyla karşılaştıysanız gerekli olabilir.

Uyarı: Giriş gerilimini çok yüksek değerlere ayarlamak bazı durumlarda bellek birimlerinize zarar verebilir!

33. Anakart Ses Yongasını Devre Dışı Bırakın


Gereksiz yüklerden kurtulun: Anakartın ses yongası gibi kullanmadığınız işlevleri kapatın (Ekran görüntüsü M).

Anakart üzerinde gelen ses yongasının hiç kullanılmadığı durumlar olabilir. Eğer PCI ses kartınız varsa veya bilgisayarınızın ses özelliklerini hiç kullanmıyorsanız anakart üzerinde bulunan ses yongasını devre dışı bırakabilirsiniz. Bu sayede sistem başarımınız ve güvenliğiniz bir miktar daha arttırılmış olur.

"Integrated Peripherals" menüsünde "AC97 Audio Select" seçeneğini "Disabled" olarak ayarlayın (ekran görüntüsü M).

34. Oyun Girişini Devre Dışı Bırakın

Sadece eski tip oyun çubuğu (joystick) veya oyun girişinden MIDI arayüzü bağlayanlar bu bağlantıya iki I/O girişi ve IRQ ayırmak isteyeceklerdir (Eğer yeni oyun çubuğunuz varsa zaten USB arabirimi kullanıyordur). Bu sınıflandırmaya girmeyen bütün kullanıcılar gönül rahatlığıyla bu girişi iptal edebilirler.

İşte nasıl yapılacağı: "Integrated Peripherals" menüsünden "Game Port" seçeneği "Disabled" olarak ayarlayın.

35. Tümleşik LAN İşlevlerini Devre Dışı Bırakın

Bazı anakartlar iki ağ arayüzüyle donatılmış olarak geliyorlar ancak genellikle kullanıcılar sadece bir tanesine ihtiyaç duyuyorlar yani diğerini kapatabilirler. Bu sayede sistem başarımı ve kararlılığı biraz arttırılabilir.

"Integrated Peripherals" menüsünden "Onboard Intel LAN" seçeneğini "Disabled" olarak ayarlayın.

__________________
36. Gereksiz Girişleri Kapatın

Ne de olsa sadece eski PDA'lar ve seri modemler COM1 ve COM2 girişlerine gereksinim duyarlar. Bu girişleri iptal ederseniz iki IRQ kazancınız olur ve işlemcinin denetlemesi gereken kesmeler azalır. Paralel LPT arayüzü bile günümüzde anlamsız hale geldi. Eğer yazıcınızı ve tarayıcınızı USB girişinden bağlıyorsanız bu eski arayüze ihtiyacınız yok demektir.

"Integrated Peripherals" menüsünden "IO Devices, Com-Port" seçeneği altında bulunan ve bazen "Serial Port 1/2" olarak da yazılabilen COM1 ve COM2 arayüzlerini iptal edin. LPT arayüzünü kapatmak için de "Parallel Port" seçeneğini "Disabled" olarak ayarlayın.

37. Firewire Girişini İptal Edin

Bu arayüze kameradan görüntü aktarmak istiyorsanız veya Firewire arayüzü kullanan çevresel aygıtlarınız varsa gereksinim duyabilirsiniz. Böyle bir durum yoksa kapatın. "Integrated Peripherals" menüsünden "Onboard 1394 device" seçeneğini "Disabled" olarak ayarlayın.




BIOS Güncelleme


Zaman zaman anakart üreticileri yeni BIOS sürümleri çıkarırlar. Güncellenmiş bir BIOS sahip olduğunuz donanımları daha verimli çalıştırabilir hatta hızaşırtma özellikleri gibi yeni işlevler kazandırabilir. Ne zaman anakartınızın yeni bir sürümü çıkarsa BIOS güncellemesi yapmanızı öneriyoruz (alfa veya beta sürümler dışında).

BIOS yazılımı özel bir flaş bellek birimi içinde bulunur. Yeniden yazılabilen bu bellek sayesinde eskisinin üzerine yeni sürümü yazarak güncellemeye izin verir. BIOS güncellemesi, her üreticinin o anakart için özel olarak hazırladığı yazılım sayesinde yapılır. Bellek teknolojisi kullanıldığından BIOS güncellemesine BIOS'u flaşlamak da denir.

BIOS güncelleme söz konusu olduğunda kullanıcılar bunu yapmak için iki yol kullanabilirler. İlki anakartla birlikte gelen sürücü CD'sinde bulabileceğiniz veya üreticinin internet sitesinden indirebileceğiniz Windows altında çalışan güncelleme yazılımıdır. Belirli aralıklarla bu yazılım internete bağlanarak yeni BIOS sürümü olup olmadığını denetler, varsa kendiliğinden bunu indirir ve yükleyip isteyip istemediğini kullanıcıya sorar. Bu yöntem kolaydır fakat bilgisayarınızda sistem kaynaklarını kullanan fazladan bir yazılımın daha çalışması demektir.

Sisteminiz kararlı çalıştıktan sonra Windows yazılımını kullanmak kesinlikle kötü değildir. Ancak Windows kurulumunuz dağıldıysa bu yöntemi kullanmamayı tercih etmelisiniz. Bu durumda eski DOS güncelleme yöntemini kullanmanız önerilir.

DOS yazılımını üreticinin internet sitesinden indirebilirsiniz. Sonra bilgisayarınızı DOS sistem disketiyle açıp BIOS güncelleme yazılımını komut satırından çalıştırmanız gerekiyor; bu tür yazılımlar genellikle ZIP dosyası halinde gelirler, bunları diskete açarak kopyalamanız gerekir. Bu yöntem daha güvenilirdir çünkü çalışmak için hiç bir aygıt sürücüsü yüklenmesini gerektirmez.

Uyarı: Taşınabilir bir sisteme BIOS güncellemesi yaparken sistemin pilden çalışmadığından emin olun - dizüstü bilgisayarlar BIOS güncellemesi sırasında mutlaka fişe takılı olmalıdır yoksa güncelleme sırasında sistem kapanabilir ve bir daha açılmaz hale gelebilir.

A:\>awdflash.exe w6330vms.360

Geri kalan işlemler için yazılım sizi yönlendirecektir.


Eski BIOS'u yedekleyin: Yeni BIOS'u yazdırmadan önce eski BIOS'unuzun yedeğini alın. Bu işlem için [Y] tuşuna basmanız yeterli (Ekran Görüntüsü P).

BIOS güncelleme dosyalarının ismi sizin için farklı olsa da işlemler genellikle aynıdır. Ekrandaki yönergeleri takip edin ve bütün yedekleme önerilerinin yerine getirin. Bütün güncellemeler için eski BIOS'unuzun bir kopyasını almaya çekinmeyin (ekran görüntüsü P). Bu yedekler yeni BIOS sorun çıkarırsa hayatınızı kurtarabilir.

En sonunda güncelleme yazılımı yeni BIOS'u gereken yere kopyalar. Bu işlem bittikten sonra bilgisayarınızı yeniden başlatın. Güncelleme işlemi sırasında bilgisayarınızın kapanmamasına çok dikkat edin.

44. Yeni BIOS'un Yüklenmesi



Güncelleme işlemi bittikten sonra bilgisayarı kapatın. Güç kablosunu çıkardığınızdan emin olun "BIOS Altın Kuralları" başlığı altındaki 5. Madde'de anlatıldığı gibi CMOS bilgilerini silin. Güç kablosunu tekrar takın. Bilgisayarınızı açın, büyük ihtimalle yeni BIOS yüklendiğini gösteren bir mesajla karşılaşacaksınız. Daha sonra sihirli tuşa basarak BIOS ayar ekranına geçin. "Load Optimized Defaults" seçeneğini seçin (Bazı sistemlerde "Exit, Load Setup Defaults" şeklinde de görünebilir). Daha sonra [F10] tuşuna basıp ayarları kaydedip çıkın ve yeni güncel BIOS'unuzun tadını çıkarın.



BIOS Altın Kuralları


BIOS ayarlarını değiştirdiğinizde genellikle sorun yaşamazsını tabi giriş gerilimlerini (voltage) arttırmıyorsanız. Yine de sorun yaşamamak için aşağıda belirteceğimiz kurallara uygun davranmakta fayda var.

1. Yeni ve daha güncel bir BIOS yüklemeden önce eskisini mutlaka yedekleyin. Bütün güncelleme yazılımları "Save current BIOS as" benzeri bir seçenek içerirler. Bu yedek sayesinde olası bir sorun çıktığında sisteminizi tekrar çalışır hale getirmek kolaylaşacaktır.

2. Her seferinde sadece bir ayarı değiştirin. BIOS ayar ekranında değişiklik yaparken her seferinde bir tane yapmaya özen gösterin böylece bilgisayarınızı yeniden başlattığınızda bir sorunla karşılaşırsanız hangi ayarın buna neden olduğunu kolaylıkla bulabilirsiniz.

3. Sisteminizi denemek için zorlama deneyleri yapın. Sisteminizi ağır veya tam yük altında çalıştırmak ayarların doğru yapıldığını ve sistemin kararlı olduğunu anlamak için en iyi yöntemdir. Bu iş için birden çok yazılımı çalıştırarak sisteme yüklenebilirsiniz. 3DMark 2005 gibi bir deney yazılımı da işinizi görecektir.

4. Eğer her şey kötüye giderse sistemi tamamen kapatıp açmayı deneyin. Eğer bilgisayarınız yeniden başlatma tuşuna bastıktan sonra açılmadıysa bilgisayarınızı kapatın ve birkaç dakika bekleyin ve tekrar açın. Varsa güç kaynağı üzerindeki düğmeyi kullanın veya fişi çekin.

5. CMOS ayarlarını silin. BIOS değişikliği yaptıktan sonra bilgisayarınız yeniden başlamıyorsa ayarları geri almak için BIOS ayar menüsüne giremezsiniz. Böyle bir durumlar karşılaşırsanız CMOS üzerinde tutulan ayarları silebilirsiniz. Anakartınızın kullanım kılavuzunda CMOS ayarlarını silmeyle ilgili başlık altındaki (Clear CMOS) yönergeleri izleyin.

Bazı durumlarda bu işlem için anakart üzerine bulunan bir atlatıcının (jumper) yerini değiştirmek gerekebilir. (veya duruma göre anakart üzerinden bir dizi atlatıcıyı yerinden çıkarmanız veya bir DIP anahtar ayarı yapmanız da gerekebilir). CMOS bellek temizlendikten sonra yerini değiştirdiğiniz atlatıcıyı eski yerine getirmeyi unutmayın.

Bir başka seçenek CMOS pilini yerinden çıkarmak ve bilgisayarın fişini çekmektir. Ancak bu işlemin tam olarak çalışması için birkaç saat bu şekilde beklemek gerekebilir.




alıntıdır.

guzel paylasım eline saglık + rep